دفاع مقدس

                                                             بنام خدا

 

عهدنامه الجزایر1975

دراجرای قطعنامه ی 348شورای امنیت،هیات های نمایندگی دوکشور ایران وعراق،مدت 17روز(21مردادتا6شهریور1353)دراسلامبول با یکدیگر ملاقات ومذاکره کردند.این امرباتشدیدحملات کردهاعلیه عراق وباحمایت مستقیم وموثرایران مقارن بود.دراین مذاکرات،توافق شد که وزیران خارجه ی دوکشوربایکدیگردیدارکنند.به دنبال این توافق،وزرای خارجه دوکشور درژانویه ی1975دراسلامبول بایکدیگر ملاقات کردند،ولی نتیجه ی مطلوبی ازمذاکرات به دست نیامد،زیراوزیرخارجه ی عراق برحاکمیت دراروندرودتأکید،وآن راجزء سرزمین ملی عراق قلمدارکرد.

درمارس1975(اسفند1353)جلسه ی سالانه سران اوپک درالجزیره تشکیل شد.رییس جمهور وقت الجزایرکه میزبان اجلاس اوپک بود،برای حل اختلاف بین دوکشورمیانجی شد ورؤسای هردوکشورایران وعراق با آن موافقت کردند ودر روزهای 4تا6مارس طی دوجلسه،مذاکرات طولانی بین شاه وایران وصدام حسین-که درآن موقع معاون رییس جمهور عراق بود-انجام گرفت و«هواری بومدین»،رییس جمهور الجزایر،نیز درگفتگوها حضور داشت.در جلسه ی آخرسران  اوپک،هواری بومدین درمیان تعجب حاضران،خطاب به رؤسای کشورهای شرکت کننده اعلام کرد:«خوشوقتم به اطلاع شما برسانم که روز گذشته یک توافق کلی بین دو کشور برادر،ایران وعراق،برای پایان دادن به اختلافات آن ها حاصل شد.»

بررسی سوابق مناقشات مرزی ایران وعراق

اصولاًَموارد توافق طرفین که به نام «اعلامیه ی الجزایر»معروف است،درتاریخ6 مارس1975(15اسفند1353)به شرح زیر انتشار یافت:

1.طرفین،مرزهای زمینی خودرابراساس  پروتکل اسلامبول1913وصورت جلسات1914تعیین کنند؛

2.دوکشور،مرزهای آبی خودرا بر اساس خط تالوگ تعیین کنند؛

3.طرفین متعهد می شوند که مرزهای خود کنترل دقیق ومؤثری به منظورقطع هرگونه رخنه نفوذکه جنبه ی «خرابکانه ی»داشته باشد،اعمال کنند؛

4.مقررات فوق،عوامل تجزیه ناپذیربرای یک راه حل کلی بوده،درنتیجه،نقش هریک ازمواد فوق باروحیه ی توافق الجزایر مغایراست.

پس ازصدوراعلامیه ی مشترک الجزیره،وزیران امورخارجه ی ایران وعراق والجزایر طی چندین نشست در تهران وبغدادوالجزیره،درمورد حل کلیه ی مسایل مورداختلاف مذاکره وتوافق کردند،که نتیجه ی این توافق،امضای«عهدنامه ی مرزی1975»بود.این عهدنامه دارای سه پروتکل ضمیمه ویک الحاقیه به شرح زیراست:

1.پرتکول مربوط به علامت

گذاری مجددمرززمینی بین ایران وعراق؛

2.پرتکول مربوط به تعیین مرزرودخانه های بین ایران وعراق؛

3.پرتکول مربوط به امنیت درمرزایران وعراق؛

4.الحاقیه ی مربوط به بند5 ماده ی 6عهدنامه.

عهدنامه ی 1975دارای چهارپرتکول تکمیلی نیزهست،که در26سامبردربغدادبه امضارسید.این پرتکول هاعبارتنداز:

1.پرتکول استفاده ازآب رودخانه های مرزی؛

2.پرتکول مقررات مربوط به کشتیرانی؛

3.پرتکول تعلیف احشام؛

 4.پرتکول کلانتران مرزی؛

عهدنامه ی 1975وپرتکول های منضم به آن رامجالس قانون گذاری ایران وعراق تصویب کردندواسنادتصویب آن در22ژوئن 1976درتهران مبادله شدواز همان تاریخ قراردادهای مذکور لازم الاجراگردید وچون طبق ماده ی 102منشورملل متحد،معاهدات بین دو ویاچند کشورباید دردفتر سازمان ملل متحدبه ثبت  برسد،کلیه ی اسنادفوق به شماره های 14903تا14907تحت عنوان«معاهدات ایران وعراق»دردبیرخانه ی سازمان ملل متحد به ثبت رسید.

بررسی اعلام الجزایر

1.به طوری که ازمواد اعلامیه استنباط می شود،دولت ایران طبق ماده ی اوّل اعلامیه،اختلاف مرزهای زمینی خودرابه سودعراق حل کرده وبه موجب آن وبراساس پرتکول اسلامبول ،قبول می کند مقداری از اراضی راکه درتصرف ایران قرارداشته  است،به دولت عراق بدهد.

2.برابرماده ی دوم اعلامیه،یکی از ریشه های اصلی اختلاف که تعیین خط تالوگ به عنوان خط مرزی درشط العرب بود،به نفع ایران ل می شودوعراق می پذیردکه خط مرزی تالوگ راکه روش متداول بین المللی است،به رسمیت بشناسد.

3.ماده ی سوماعلامیه،به طوری که ملاحظه می گردد،به نفع عراق حل می شود؛زیرابه موجب آن،ایران به طورتلویحی می پذیرد که ازحمایت کردهادرشمال عراق که مشکل بزرگی برای دولت عراق بودند،دست برداردوبا همکاری عراق،در حفظ امنیت مرزها وجلوگیری از نفوذهرعاملی  که مزاحمی برای هریک ازدوطرف ایجادکند،اقدام نماید.

4.ماده ی چهارم اعلامیه که ازیک جهت واجد اهمیت خاص است،زیراتأکیدمی کندکه سه راه حل موادفوق ،عناصرجداناپذیراست وعمل به یکی ازاجزای متشکله ،باروح توافق الجزیره مغایرخواهدبود.بنابراین ،ماده ی چهارم برجامعیت توافق طرفین دلالت می کند وهمه ی توافق هارایک واحدمشخص می پنداردکه تفکیک ناپذیرتلقی می شوند.

5.عهدنامه ی مرزی 1975که براساس توافق اعلامیه ی الجزایربین طرفین منعقدشد،درمقدمه ی نسبتاًَطولانی خوداز«اداره ی صادقانه»هردو کشوروپیوندهای تاریخی ومذهبی وفرهنگی بین طرفین یادمی کند،که از تصمیم جدّی دولت ایران وعراق درحل اختلاف وتحکیم روابط دوستانه حکایت دارد؛مخصوصاٌَدرماده ی 4به چهارنکته ی مهم اشاره می کند:

اوّل آن که،هرسه پرتکول مرزهای زمینی ،رودخانه ای وامنیت درمرزها«جزء لایتجزای »عهدنامه هستند؛دوم آن که،پرتکل ها برای همیشه باید مورداحترام قرارگیرند؛نکته ی چهارم ،اصل پیوندویگانگی آن ها راتأکیدکرده وتصریح می کندکه مقررات سه پرتکول ،«عناصرغیرقابل تجزیه ی یک راه حل کلی راتشکیل می دهند.»پس این اصل،نشانگرتصمیم وقصدهردوکشوردرحل کلیه ی اختلافات است.

همچنین ماده ی6عهدنامه،شیوه های دقیق ومشروحی درباره ی چگونگی حل اختلافات ارایه می دهدوتأکیدمی کندکه طرفین در مرحله ی اول بایدبایکدیگر به طور مستقیم مذاکرات دو جانبه  به عمل آورندودر صورتی که درظرف دوماه   به حل اختلاف نایل نشدند،درمدت سه ماه به میاجنیگری دولت ثالث متوسل شوندودرصورت عدم توافق ازطریق میانجی ،درظرف مدت یک ماه،حل اختلاف رابه داوری ارجاع کنند.

6.ازویژگی های دیگرقراردادالجزایر نسبت به چهارقرارداداخیرکه بین ایران وعثمانی منعقدشد،این است که قراردادالجزایر،میانجی،دولت های روس یاانگلیس نیستندکه دستوردهنده وتنظیم کننده ی متن قراردادباشند،بلکه این بارمیانجی ،الجزایراست که به عنوان دودوست مشترک دودولت ایران وعراق تلاش می کند.درقراردادهایی که میانجی،روس ویاانگلیس بود،دولت های ایران وعراق نمی توانستندآزادانه وباابتکارخودبرسرمیزمذاکره بنشینندواختلاف خودرابایکدیگربدون واسطه حل کنندودرهرموردناگزیربودندکه دیدگاه های تحمیل شده ازسوی روس  یاانگلیس رالحاظ کنند،امّادرقراردادالجزایر،آن چه به چشم می خورد؛قصد،رضاوآزادی طرفین درحل اختلاف بوده است.

+ نوشته شده در  سه شنبه سی ام آبان 1391ساعت 16:51  توسط اسماعیل نیسی زاملی  |